İngiliz gazetesi Guardian, Türkiye’nin kültürel miras alanlarının geliştirilmesine yönelik çalışmaları eleştiren bir haber yayınladı.
İngiliz gazetesi Guardian’de yer alan “Türkiye’nin kültürel miras alanlarını geliştirme planlarına öfke” başlıklı haberde Antalya’daki Phaselis Antik Kenti’ndeki plajların yapılaşmaya açılması, Kapadokya’daki tartışmalı yol inşaatı ve hidroelektrik santrali projesi nedeniyle su altında kalan Batman’ın tarihi Hasankeyf ilçesini ele alındı.
Haberde şu ifadelere yer verildi:
Unesco’nun dünya mirası listesine geçici aday olan Phaselis Antik Kenti’nin iki plajına turistik tesislerin inşa edilmesi, Türk Kültür Bakanlığı’nın kültürel mirası turizme feda etmesinin son örneği olduğu iddia edilen olay karşısında öfkeye neden oldu.
Türkiye’nin güney Akdeniz kıyısındaki Antalya ilindeki Alacasu ve Bostanlık plajları, Platon’un öğrencisi Theodectes’in doğduğu yer olduğu düşünülen bir Yunan ve Roma yerleşimi olan Phaselis’in bir parçasıydı. Plajlarda M.Ö. 2. yüzyıla tarihlenen kalıntılar bulunmasına rağmen hiçbir zaman arkeolojik kazı yapılmamıştır.

Ancak Ocak ayında eyalet araştırmacıları plajların önemli bir değerinin olmadığını açıkladı. Kültür ve Turizm Bakanlığı daha sonra bölgeyi bir tatil noktasına dönüştürmek amacıyla tuvaletler, kafeler ve soyunma odaları gibi 1 milyon £’dan fazla ziyaretçi olanaklarının inşasını onayladı.
Yüksek enflasyon ve düşen para birimi ekonomik krizi daha da kötüleştirirken, Türkiye turizmi bir cankurtaran halatı olarak görüyor . Sektör, Kovid salgını öncesinde GSYİH’nın yaklaşık %10’unu oluşturuyordu ve 2028 yılına kadar 90 milyon ziyaretçi çekme hedefiyle reklam kampanyaları başlatılmıştı.
Eleştirmenler, bu kadar çok insanı ağırlamak için gereken altyapının çoğunlukla turistleri çeken kültürel miras pahasına gerçekleştiğini belirtiyor.
Türk Arkeologlar Derneği’nin (TAA) Antalya şubesi tarafından hazırlanan raporda , Alacasu ve Bostanlık’ta “önemli arkeolojik bilgi sunma potansiyeli” tespit edildi. Yüzey araştırmaları Bostanlık’ta amfora ve stel (sürahi ve hatıra levhaları) ile mimari yapıların kalıntılarını ortaya çıkarmıştır. Alacasu’daki antik bir yol, Büyük İskender’in komutasındaki kuvvetler tarafından kullanıldığının kanıtlarını gösteriyor.
Kültür bakanlığı, 2022 yılında bölgedeki arkeolojik araştırmalara yalnızca 60.000 Türk lirası (1.700 £) harcadı; buna karşılık inşaat için 50 milyon liranın üzerinde harcama yapıldı.
Yerel bir aktivist gruba göre beton ve ağır makineler, madeni paralar, mühürler ve seramik parçaları da dahil olmak üzere sanat eserlerine şimdiden zarar verdi ve yer altındaki kronolojik katmanları bozdu. Yerel halkın başlattığı, TAA ve Dünya Doğayı Koruma Vakfı Türkiye’nin de aralarında bulunduğu kuruluşların desteklediği Phaselis’e Dokunma Hareketi (Phaselis’e Dokunma Hareketi ), yasal yollara başvurdu ve Haziran ayında inşaatın geçici olarak durdurulmasını sağladı.
Sözcü Erdal Elginöz, “Birinci derece arkeolojik sit alanının bu gelişimini durduramazsak, ülkemizin kültür varlıklarının geleceği karanlık demektir” dedi. Grup, mahkemenin bakanlık lehine karar vermesi halinde, Türkiye’nin başka yerlerindeki korunan alanlardaki diğer projelerin de bunu takip edebileceğine inanıyor.
TAA Antalya Şube Başkanı Dr. Sevgi Temiz, “Phaselis o kadar değerli ki Unesco’nun dünya mirası listesine girmeyi hak ediyor” dedi. “Mahkeme bu planın lehine karar verirse emsal teşkil edecek. Kıyı şeridindeki herhangi bir antik kentte halk plajlarının oluşturulmasının önünü açacaktır” dedi.
Risk altındaki yalnızca kültürel miras değil. Bostanlık koyu, deniz kaplumbağalarının üreme alanı olup, yuvalama mevsiminde koruma alanı olarak sınıflandırılıyor.
Geçen yıl kültür bakanlığı, Unesco’nun dünya mirası listesinde yer alan Kapadokya’da Unesco’nun izni olmadan yeni bir yol yapılmasına izin vermişti. Aktivistler, yolun bölgedeki pek çok benzersiz “peribacası” yapısının yanı sıra erken dönem Hıristiyan şapelleri ve manastırlarına da zarar verdiğini, otomobillerden ve ağır araçlardan çıkan titreşim ve egzoz dumanlarının bu kırılgan yapıları daha da aşındırdığını söylüyor. Unesco durumu araştırdığını söyledi.

2020 yılında Türkiye’nin güneydoğusundaki Batman’ın 12.000 yıllık Hasankeyf kenti, Ilısu barajı ve hidroelektrik santraline yol açmak için tamamen sular altında kaldı. Ülkenin güneybatı kıyısındaki Aspat’ta, 2021’den bu yana, yedinci yüzyıldan kalma bir Bizans yerleşiminin bulunduğu alanda turistik konaklama tesisi ve marina inşaatı hakkında davalar dönüyor.

TAA’dan Temiz, “Türkiye, dünyanın en önemli antik uygarlıklarından bazılarına ev sahipliği yapıyor” dedi. “Bu tarihi korumak hepimizin sorumluluğundadır.”
