Geçtiğimiz günlerde Suruç Narı ve Çağlayancerit Cevizi’nin ardından Gemlik Zeytini de Avrupa Birliği’nden coğrafi işaret tescili aldı. Böylelikle Türkiye’deki AB onaylı coğrafi işaretli ürün sayısı 12′ ye ulaştı. Peki coğrafi işaret nedir, ürünler neye göre coğrafi işaret alır ve neden önemli görülmektedir? Yazımızda coğrafi işaret kavramını ve önemini anlattık…
Coğrafi işaret kavramı 19. yüzyılın sonlarına doğru Fransa’da ortaya çıkmıştır. Bu kavramla ilgili yapılan ilk uygulama ise Fransa’da “Appellation D’origine Controlée-AOC” adıyla gerçekleşmiştir.
Coğrafi İşaret Nedir?
Coğrafi İşaretin tanımı, Türk Patent Enstitüsü’nde “Belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri bakımından kökenin bulunduğu yöre, alan, bölge veya ülke ile özdeşleşmiş ürünü gösteren işarettir” olarak ifade edilmektedir.
Coğrafi işaret için, bir ürünün coğrafi yerin sahip olduğu karakteristik özelliklerle bağlantısını garanti eden bir kalite sembolü demek te mümkündür.
Coğrafi işaretli ürünler; gastronomik ürünler, tarım ürünleri, maden, el sanatları ya da sanayi ürünleri olabilmektedir. Coğrafi işaretler sahip oldukları özellikler çerçevesinde “menşe adı” ya da “mahreç işareti” olarak iki ayrı şekilde tescil edilir. Menşe adı, temel özelliklerin belirli bir coğrafi yere ait olduğu, ürünün üretimdeki her aşamasının bulunduğu coğrafi alanda gerçekleştiği ürünlere verilen tescildir. Mahreç işareti ise; bir ürünün çeşitli özelliklerinin belirli bir coğrafi alan ile özdeşleştiği ürünlere verilen tescildir. Mahreç işaretli ürünlerde üretim aşamaları coğrafi yer dışında da gerçekleştirilebilmektedir.
Coğrafi ürünlerin ortaya çıkışı ve giderek daha fazla önem kazanması Fransa gibi bazı AB ülkelerinde yöresel ürünlerin değerindeki artışın farkedilmesiyle olmuştur. Yerel ürünlerin kırsal alanların kalkınmasına sağladığı faydalar yerelleşmenin önemini artırmış ve bu ürünlerin kırsal kalkınmada bir araç olarak görülmesine yol açmıştır.
Türkiye’de Coğrafi İşaretli Ürünler
Ülkemizde mevcut olan kültürel çeşitlilik ve yöresel üretim becerileri sayesinde eşsiz bir ürün çeşitliliği bulunmaktadır. Türkiye’de coğrafi işaretli 1382 tescilli ürün ile birlikte “Türk Patent ve Marka Kurumunda (TÜRKPATENT) coğrafi işaret almak için işlemleri devam eden 692 başvuru bulunaktadır.
AB nezdinde korunma hakkı elde eden tescilli coğrafi işaretli ürün sayısı ise; Gaziantep Baklavası, Aydın İnciri ve Kestanesi, Malatya Kayısısı, Milas Zeytinyağı, Bayramiç Beyazı, Taşköprü Sarımsağı, Giresun Tombul Fındığı, Antakya Künefesi, Suruç Narı, Çağlayancerit Cevizi ve Gemlik Zeytini ile 12 sayısına ulaşmıştır.
Bu potansiyelin ülkemizde doğru kullanılması, coğrafi işaretli ürünlerin daha fazla ihracat yapılmasına olanak tanıyarak ülke ekonomisinin gelişmesine katkılar sağlanmasına imkan verebilmektedir.
Coğrafi İşaret Neden Önemlidir?
Coğrafi işaretli ürünlerin ülkelerin katma değerli ürünlere yönelik daha fazla ihracat yapması ve böylelikle ekonominin ve kişi başına düşen milli gelirin büyümesine katkıları olduğu gibi; istihdam sağlaması, üretici ve tüketicilerin haksız rekabete karşı korunması, ürünlerin sürdürülebilirliğinin sağlanması, markalaşma, kırsal göçün engellenmesi ve kültürel mirasımızın korunması verilebilir. Coğrafi işaretli ürünlerin ülke gastronomisine önemli katkıları vardır. Bununla birlikte; sağlıklı beslenme ve güveni gıdaya yönelik bilinçli bir toplum yaratmak için coğrafi işaret kavramı büyük önem taşımaktadır.
AB Coğrafi İşaret Başvurusu Nasıl Yapılır?
Farklı ülkelerde coğrafi işaret onayı almak için ya o ülkelerin mevzuatına göre tescil başvurusu yapmak ya da uluslararası koruma sağlayan sistemler kapsamında başvuru yapmak gerekmektedir.
Avrupa Komisyonuna sadece tarım ürünleri ve gıda maddeleri ile ilgili coğrafi işaretler için başvuru yapılabilmektedir. AB nezdinde başvuru yapmak için öncelikle Türkiye’de coğrafi işaret tescilinin gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
Our Fact Checking Process
We prioritize accuracy and integrity in our content. Here's how we maintain high standards:
- Expert Review: All articles are reviewed by subject matter experts.
- Source Validation: Information is backed by credible, up-to-date sources.
- Transparency: We clearly cite references and disclose potential conflicts.
Your trust is important. Learn more about our Fact Checking process and editorial policy.
Our Review Board
Our content is carefully reviewed by experienced professionals to ensure accuracy and relevance.
- Qualified Experts: Each article is assessed by specialists with field-specific knowledge.
- Up-to-date Insights: We incorporate the latest research, trends, and standards.
- Commitment to Quality: Reviewers ensure clarity, correctness, and completeness.
Look for the expert-reviewed label to read content you can trust.
